De Tibetaanse gebedsvlag in het kort
Het zijn meestal kleine vierkante lapjes gekleurde stof (blauw, wit, rood, groen en geeloranje), aan een slinger genaaid, waarop verschillende mantra’s, gebeden, symbolen of religieuze teksten zijn gedrukt.
Ze worden hoog opgehangen, op een bergtop of in een bergpas, maar ook op het dak van een gebouw of de pijler van een brug, waar ze dansen in de wind. Volgens het boeddhistische geloof voert de wind de heilige boodschappen die op de vlaggen zijn gedrukt mee, om ze zowel aan de goden als aan de reizigers in de regio door te geven.
Dit is het antwoord dat men meestal krijgt wanneer men een vraag stelt over Tibetaanse gebedsvlaggen, en het is inderdaad correct. Maar er valt nog zoveel meer te vertellen…
Het gebruik van de Tibetaanse gebedsvlag
Nee, het volstaat niet om zomaar een gebedsvlag op je balkon te hangen om de traditie in ere te houden… Ze worden niet zomaar wanneer of waar dan ook opgehangen, en ze hebben niet allemaal dezelfde betekenis.
Om de boodschap zo ver mogelijk te laten reiken, moet een Tibetaanse gebedsvlag ‘s ochtends worden opgehangen, op een zonnige dag waarop er een redelijke wind waait. Sommige data zijn gunstiger, terwijl andere moeten worden vermeden, omdat je anders het risico loopt resultaten te krijgen die totaal tegengesteld zijn aan wat je wilt.
Bovendien is het duidelijk dat een Tibetaanse gebedsvlag moet worden geplaatst op de plek waar de boodschap het beste tot zijn recht komt. Aan de muur in de woonkamer is de kans klein dat de wind de gebeden kan overbrengen, terwijl een gebedsvlag die de goden bedankt voor de goede omstandigheden in de bergen niet echt thuishoort op het balkon van een stadsappartement.
Ten slotte is het belangrijk te weten dat Tibetaanse gebedsvlaggen niet bedoeld zijn om voor altijd te blijven hangen. Ze slijten en raken beschadigd door de wind die de symbolen wegblaast, en hun levensduur is beperkt. In Tibet worden ze elk jaar vervangen tijdens Losar, een feest dat samenvalt met het Tibetaanse Nieuwjaar.
De verschillende soorten Tibetaanse gebedsvlaggen
Er bestaan twee soorten Tibetaanse gebedsvlaggen:
De Loungta, of ‘windpaard’. Dit is de beroemde veelkleurige slinger, en het is hiernaar dat de meeste mensen verwijzen wanneer ze het over Tibetaanse gebedsvlaggen hebben. Op alle vierkante stukken stof staat een paard afgebeeld (vandaar de naam) dat de drie juwelen van het boeddhisme (Boeddha, Dharma en Sangha) draagt. De Darchok, veel minder bekend, maar toch veel gebruikt. Het is een lange stof die verschillende kleuren kan hebben en die wappert aan een vlaggenmast van meer dan drie meter hoog. Op de stof zijn verschillende gebeden en heilige teksten gedrukt.
Opgemerkt moet worden dat de volgorde van de kleuren op de Loungta niet willekeurig is, maar juist een logica volgt die verband houdt met de boodschap die men wil overbrengen. Twee vierkanten van dezelfde kleur volgen elkaar nooit op.
De darchok
De geschiedenis van de Tibetaanse gebedsvlag
Tegenwoordig wordt aangenomen dat de Tibetaanse gebedsvlaggen hun oorsprong vinden in de Bön-religie, die dateert van vóór de komst van het boeddhisme in het oude Tibet. De Bonpo-monniken gebruikten deze vlaggen al om hun gebeden aan de goden over te brengen, en alleen de teksten en symbolen werden later aangepast aan de leer van Boeddha.
Tot de 15e eeuw werden de illustraties en teksten met de hand gemaakt, maar de komst van de boekdrukkunst uit China zou alles ingrijpend veranderen. Er werden toen prachtige houten stempels gemaakt, waardoor de oorspronkelijke boodschappen van generatie op generatie konden worden doorgegeven.
Tijdens de bezetting door het Chinese leger werden veel van deze stempels vernietigd (volgens de legende zouden ze als brandhout hebben gediend), maar vandaag de dag gebruiken Tibetaanse ambachtslieden nog steeds houten stempels voor het vervaardigen van authentieke Tibetaanse gebedsvlaggen.
De betekenis van Tibetaanse gebedsvlaggen
Elke kleur heeft een zeer specifieke betekenis:
Blauw staat voor de hemel en het hemelgewelf (Nyingma-school) of voor water (andere scholen). Het is ook de kleur van de Boeddha Akshobya.Wit staat voor de wind, de lucht. Het is ook de kleur van de Boeddha Amitabha. Rood staat voor vuur. Het is ook de kleur van de Boeddha Vairocana. Groen staat voor water (Nyingma-school) of de hemel en de ruimte (andere scholen). Het is ook de kleur van de Boeddha Amoghasiddhi. Geeloranje staat voor de aarde. Het is ook de kleur van de Boeddha Ratnasambhava.
Daarnaast zijn er talrijke symbolen op deze gebedsvlaggen te zien, met name de 8 Astamangala:
• De banier, teken van overwinning.• De twee vissen, teken van vruchtbaarheid.• De vaas, teken van overvloed en intellectuele rijkdom.De lotus, teken van zuivering van het lichaam. De schelp, teken van de afwezigheid van het ‘Kwaad’. De oneindigheidsknoop, teken van wijsheid en mededogen. De parasol, teken van bescherming. Het wiel, teken van de verspreiding van kennis.
De vervaardiging van de Tibetaanse gebedsvlag
Ondanks de beweringen van lokale toeristenbureaus en talrijke souvenirverkopers, wordt het overgrote deel van de Tibetaanse gebedsvlaggen die tegenwoordig te vinden zijn, industrieel geproduceerd in fabrieken.
Traditioneel wordt de echte Tibetaanse gebedsvlag volledig met de hand gemaakt.
De houten blokjes die als stempel dienen, worden door ambachtslieden gesneden. De geweven katoenen vierkantjes worden vervolgens één voor één gestempeld en daarna met de hand aan het touw genaaid.
Hoe herkent u een echte Tibetaanse gebedsvlag?
Er is geen echt waterdichte oplossing, en sommige in fabrieken gemaakte imitaties lijken sterk op de handgemaakte exemplaren. Er zijn echter enkele kenmerken die u kunnen helpen het verschil te zien:
– De vlaggen moeten van geweven katoen zijn, niet van synthetische vezels- Alleen de rand bij het koord is genaaid, de andere randen rafelen (waardoor de gebeden beter door de wind worden meegevoerd)- De teksten en symbolen worden met een stempel aangebracht, waardoor er vlekken kunnen ontstaan en er sporen achterblijven.
Milieuproblemen in verband met de Tibetaanse gebedsvlag
Het is onmogelijk om hier niet over te spreken, zodat de wereld zich echt bewust wordt van de gevolgen die een onschuldig en respectvol gebaar kan hebben.
De rage rond de Tibetaanse gebedsvlag, die de westerse wereld heeft veroverd, zorgt ervoor dat je ze tegenwoordig overal in grote hoeveelheden aantreft. Bij alle Himalaya-expedities worden ze opgehangen, of het nu de lokale gids is die de goden wil bedanken dat er geen ongelukken zijn gebeurd, of de toeristen die ‘de gewoonte willen respecteren’.
Zo zijn sommige beroemde bergpassen en toppen ware ‘vlaggenbegraafplaatsen’ geworden, en niet alleen in het Himalaya-gebergte…
De traditionele gebedsvlaggen zijn biologisch afbreekbaar en slijten snel… Maar veel toeristen, die ongetwijfeld eeuwige roem nastreven, geven de voorkeur aan synthetische, industrieel vervaardigde vlaggen, die tientallen jaren meegaan, zodat ze “volgend jaar niet opnieuw naar boven hoeven”.
De gebedsvlaggen die door boeddhisten op de toppen van de Himalaya worden achtergelaten, hebben een diepe betekenis; en het is een eeuwenoude traditie. Het ophangen van stukjes plastic in de Alpen is een recente gewoonte, vergelijkbaar met die van enkele jaren geleden, toen men blikjes en plastic zakken achterliet om de volgende bezoekers te laten zien dat men hier eerder was geweest…
Conclusie
De Tibetaanse gebedsvlag is een absoluut fascinerend mystiek object, zowel vanwege zijn geschiedenis en symboliek als vanwege alles wat hij oproept: de uitgestrekte ruimtes van de Himalaya, de leer van het boeddhisme, een andere cultuur… Het is geen verrassing dat ze wereldwijd de belangstelling hebben gewekt!
De rage rond de traditionele vlaggen was een ware verademing voor de Tibetaanse ambachtslieden, die voornamelijk in Nepal gevestigd zijn en wier levensstandaard aanzienlijk is verbeterd sinds ze hun producten aan toeristen kunnen verkopen. Deze vlaggen van volledig biologisch afbreekbaar katoen hebben slechts een beperkte impact op het milieu, ook al beschouwen sommige puristen ze als visuele vervuiling.
Daarentegen dreigen de synthetische, industrieel vervaardigde Tibetaanse gebedsvlaggen een ware ecologische ramp te worden als ze overal in de bergen blijven achtergelaten worden, meestal door slecht geïnformeerde mensen die zich totaal niet bewust zijn van de gevolgen van hun handeling.
